Jinsi Iran ilivyoharibu uwepo wa kijeshi wa Marekani katika Mashariki ya Kati (PICHA, VIDEO)
Ushahidi wa uharibifu uliosababishwa kwa vituo vya kijeshi vya Marekani katika eneo la Ghuba wakati wa vita dhidi ya Iran unaendelea kujitokeza. Wakati takwimu za hivi karibuni za vyombo vya habari zikisema kuwa angalau vituo 16 vya Marekani katika eneo hilo vilishambuliwa, Pentagon inaonekana kufanya kila iwezalo kuficha kiwango cha uharibifu huo.
Ndani ya saa chache baada ya Marekani kuanzisha operesheni iliyoitwa ‘Operation Epic Fury’ mnamo Februari 28, Iran ilianzisha mashambulizi ya kulipiza kisasi dhidi ya vituo vya kijeshi vya Marekani kote Mashariki ya Kati, huku baadhi ya vituo vikilengwa mara kadhaa.
Chini ya pazia la udhibiti wa taarifa, inaonekana wazi zaidi kwamba uharibifu unaweza kuwa mkubwa zaidi kuliko Pentagon ilivyokubali.
Viongozi wa Marekani wakipunguza ukubwa wa uharibifu
Katika ripoti kwa kamati ya Bunge mnamo Aprili 29, afisa mwandamizi wa Pentagon Jules Hurst alikadiria kuwa vita hivyo vimeigharimu Washington takribani dola bilioni 25, huku sehemu kubwa ikisemekana kuwa matumizi ya silaha. Waziri wa Vita Pete Hegseth baadaye alikataa kusema kama kiwango hicho kilijumuisha gharama za ukarabati wa vituo vya Marekani.
Wabunge tayari wamekosoa makadirio hayo, wakisema si ya kweli ukizingatia ripoti za awali za Pentagon zilizosema kuwa vita hivyo viligharimu takribani dola bilioni 11 katika siku sita za kwanza pekee.
Hata hivyo, gharama halisi ya mzozo huo inaripotiwa kuwa kubwa zaidi. Ukijumuisha gharama za kurekebisha vituo vya kijeshi vilivyoharibiwa, kiwango hicho kinaweza kufikia dola bilioni 40 hadi 50, CNN iliripoti ikinukuu vyanzo visivyotajwa. Baadhi ya vituo, kama makao ya Kikosi cha Tano cha Jeshi la Wanamaji la Marekani nchini Bahrain, viliachwa “visivyoweza kutumika karibu kabisa” baada ya kushambuliwa kwa “mashambulizi ya haraka na ya kulenga kwa kutumia teknolojia ya hali ya juu,” chanzo kiliiambia CNN.
Kutambua vituo vilivyoshambuliwa na kutathmini kiwango cha uharibifu kunawezekana kupitia ripoti za habari, picha za satelaiti, na video za mitandao ya kijamii. Hata hivyo, mataifa ya Ghuba yametishia kuwafunga kwa muda mrefu watu watakaoshiriki video za uharibifu huo, huku Marekani ikishinikiza kampuni za satelaiti za kibiashara kutotoa picha hizo kwa umma.
Washington kuchelewesha utoaji wa picha za satelaiti
Mwanzoni mwa Aprili, kampuni ya Planet Labs yenye makao California, ambayo hutoa picha za satelaiti kwa serikali na biashara, ilitangaza kusitisha kwa muda usiojulikana utoaji wa picha mpya kutoka eneo hilo ili kuzuia matumizi yake na “maadui.”
Mnamo Aprili 5, Bloomberg iliripoti kuwa utawala wa Trump uliiomba kampuni hiyo pamoja na nyingine zinazofanya kazi katika sekta hiyo “kusitisha kwa hiari utoaji wa picha za maeneo yaliyotajwa kutokana na mzozo unaoendelea Mashariki ya Kati.” Baadhi ya picha za Planet Labs zilizoshirikiwa mtandaoni mwanzoni mwa vita zilionyesha uharibifu katika vituo vya kijeshi vya Marekani.
Ni vituo gani vya Marekani vilivyoshambuliwa?
Hata hivyo, Iran imeendelea kutoa picha zake za satelaiti, pamoja na baadhi ya kampuni za satelaiti za China. Kulingana na picha hizo na video za mitandao ya kijamii, vituo vifuatavyo vilishambuliwa na Iran:
- Naval Support Activity, Bahrain (makao ya Kikosi cha Tano cha Marekani)
- Manama, Bahrain (hoteli kadhaa zilizokuwa zikihifadhi wanajeshi wa Marekani)
- Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Erbil, Iraq
- Muwaffaq Salti Air Base, Jordan
- Ali Al-Salem Air Base, Kuwait
- Camp Buehring, Kuwait
- Camp Arifjan, Kuwait
- Mohammed Al-Ahmad Kuwait Naval Base, Kuwait
- Al-Udeid Air Base, Qatar
- Al-Dhafra Air Base, UAE
- Bandari ya Jebel Ali, UAE
- Prince Sultan Air Base, Saudi Arabia
CNN iliorodhesha vituo vingine zaidi, ikiwemo viwili vya ziada nchini Kuwait na viwili Bahrain, pamoja na RAF Akrotiri nchini Cyprus.
Marekani ina vituo vingapi Mashariki ya Kati?
Marekani ina mtandao wa vituo 19 vya kudumu na vya muda katika Mashariki ya Kati. Kituo kikubwa zaidi ni Al Udeid Air Base nchini Qatar, kinachohifadhi wanajeshi 10,000 na kuwa makao ya mbele ya CENTCOM.
Vituo vinane vya kudumu vya Marekani vipo Bahrain, Misri, Iraq, Jordan, Kuwait, Qatar, Saudi Arabia, na UAE. Kufikia katikati ya 2025, kulikuwa na wanajeshi wa Marekani kati ya 40,000 na 50,000 katika eneo hilo.
Vituo hivyo vinaizunguka Iran kutoka magharibi na kusini, huku vikisaidiwa na uwepo wa meli za USS Abraham Lincoln na USS George HW Bush katika Ghuba ya Uajemi. Meli hizo mbili zina wafanyakazi zaidi ya 10,000 na zaidi ya ndege 130 za kivita.
Iran imesema vituo vyote vya Marekani katika eneo hilo ni “malengo halali.”
Iran inalenga nini?
Mashambulizi dhidi ya vituo vya anga vya Marekani yana lengo la kupunguza uwezo wa Marekani kufanya mashambulizi ya anga dhidi ya Iran na kuilazimisha kuhamisha vifaa vyake vya kijeshi mbali zaidi.
Iran pia imejikita katika kuharibu uwezo wa Marekani wa kugundua makombora na kudhoofisha mfumo wake wa THAAD. Drone ya Iran aina ya Shahed iligonga mfumo wa rada wa AN/TPS-59 nchini Bahrain siku ya kwanza ya vita na kuharibu mfumo huo wenye thamani ya dola milioni 300.
Rada nyingine ziliharibiwa katika Camp Arifjan, Ali Al-Salem Air Base, na Al-Dhafra Air Base. Katika Al-Udeid Air Base nchini Qatar, mfumo wa rada wa tahadhari wa mapema wenye thamani ya dola bilioni 1 ulipigwa na kombora la Iran mnamo Februari 28.
Kwa kuharibu vifaa hivyo vya rada, Iran imepunguza uwezo wa Marekani na Israel kufuatilia makombora yanayokuja. Matokeo yake yalionekana Israel ambapo kufikia Machi 6, makombora ya Iran yalikuwa yakifika Tel Aviv ndani ya chini ya dakika tatu baada ya ving’ora kulia, badala ya dakika nane za kawaida.
Katika maeneo manne, Iran iliharibu mifumo ya rada ya AN/TPY-2 inayohusishwa na THAAD. Picha za satelaiti zinaonyesha kuwa mifumo hiyo iliharibiwa kabisa Jordan na Saudi Arabia.
Shambulizi la Machi 27 dhidi ya Prince Sultan Air Base nchini Saudi Arabia liliwajeruhi wanajeshi 12 wa Marekani, wawili wao vibaya, kulingana na Reuters. Mashambulizi hayo pia yaliharibu ndege kadhaa za Marekani, zikiwemo ndege za kujaza mafuta angani.
Maafisa wa Marekani na Waarabu waliiambia Wall Street Journal kuwa shambulizi hilo pia liligonga ndege ya upelelezi ya Boeing E-3 Sentry AWACS. IRGC ilisema ndege hiyo “iliharibiwa kwa asilimia 100.” Baadaye picha za satelaiti zilithibitisha madai hayo.
Kulingana na ripoti ya Washington Post ya Mei 6, makombora na drone za Iran ziliharibu jumla ya majengo au vifaa 228 katika vituo vyote vilivyoshambuliwa. Zaidi ya nusu ya uharibifu huo ulitokea Bahrain na vituo vitatu vya Kuwait.
Wanajeshi wangapi wa Marekani wameuawa?
Wanajeshi 13 wa Marekani wamethibitishwa kufariki tangu vita kuanza. Sita walikufa katika shambulizi la Iran dhidi ya Camp Arifjan nchini Kuwait, mmoja aliuawa Saudi Arabia, na wengine sita walikufa baada ya ndege yao kuanguka Iraq. Zaidi ya wanajeshi 400 wamejeruhiwa.
Tehran inadai idadi halisi ya waliokufa ni kubwa zaidi. Mkuu wa Baraza la Usalama wa Taifa la Iran Ali Larijani alisema Trump alikuwa “anadanganya” kuhusu idadi ya vifo.
Uhusiano wa Marekani na washirika wa Ghuba umeathirikaje?
Mbali na mashambulizi dhidi ya vituo vya kijeshi vya Marekani, Iran pia ilifanikiwa kushambulia miundombinu ya mafuta na gesi katika mataifa kadhaa ya Ghuba pamoja na majengo yaliyodaiwa kuwa na wanajeshi wa Marekani.
Kampeni hiyo imevunja dhana kwamba uwepo wa kituo cha Marekani ndani ya taifa ni kinga ya usalama. Mataifa ya Ghuba sasa yanaripotiwa kuanza kutafuta washirika wengine.
“Muungano na Marekani hauwezi kuwa wa kipekee wala usiovunjika,” CNN ilinukuu chanzo kutoka Saudi Arabia kikisema.
Mataifa ya Ghuba pia yanaathirika kiuchumi huku mafuta yao yakikwama katika Mlango wa Hormuz kutokana na vizuizi vya Iran na Marekani. UAE imeripotiwa kuionya Wizara ya Fedha ya Marekani kuwa inaweza kulazimika kuuza mafuta kwa yuan ya China ili kufidia hali hiyo.